5 - SPSS Help

SPSS heeft eigenlijk altijd al een uitstekende helpfunctionaliteit gehad. Dit zowel in het programma zelf alsmede in de afzonderlijke handleidingen. Zoals wel bij meer programma's voorkomt, is de helpfunctionaliteit tegenwoordig zo uitgebreid dat je er verdwaald in kunt raken. Hier volgt een overzicht van de belangrijkste help voor het werken met SPSS syntax of commandotaal (in SPSS 17).

5.1 - SPSS Tutorial

De beste start voor het zelf leren werken met SPSS syntax zijn de Tutorial of de SPSS Brief Guide. De Tutorial is te vinden in SPSS onder het menu: Help>Tutorial. Kies in de Table of Contents voor het onderwerp 'Working with Syntax'. Wat volgt is een korte online inleiding in SPSS syntax. Voor degene die hier in dit artikel is aanbeland, zou de Tutorial inhoudelijk geen nieuws meer moeten bevatten. Maar ook dan kan de Tutorial nog nuttig zijn omdat je de voorbeelden zelf kunt uitvoeren met de door SPSS standaard meegeleverde gegevensbestanden.

5.2 - SPSS Statistics Brief Guide

Over de SPSS Statistics Brief Guide kunnen we kort zijn. Het is niets anders dan de Tutorial in pdf. Het grote voordeel van de Brief Guide is natuurlijk het traditionele formaat van een gewoon leesbaar tekstdocument dat ook geprint kan worden. Het is voor SPSS gebruikers in het algemeen wellicht nuttig te weten dat SPSS bij het programma ook altijd alle handleidingen in pdf meelevert. Die handleidingen komen echter niet altijd bij de eindgebruiker terecht omdat systeembeheerders soms alleen het programma installeren. Tegenwoordig zijn alle handleidingen echter ook meteen voor iedereen vrij toegankelijk op internet. Ze zijn hier te vinden op de website van SPSS. Een van de daar te vinden handleidingen is de SPSS Statistics Brief Guide.

5.3 - SPSS Statistics Base User's Guide

Wie de Tutorial of Brief Guide al achter de rug heeft, kan als volgende leerstap in syntax het beste de SPSS Statistics Base User's Guide raadplegen. De Base Guide is de uitgebreide handleiding voor het werken met SPSS en noodzakelijke leesstof voor elke gebruiker van SPSS. In de Base Guide staat centraal het werken op de gewone ofwel Windowswijze met de dialoogvensters onder de gereedschapsknoppen en menu's. Er is echter ook een uitgebreid en helder hoofdstuk 'Working with Command Syntax' met alle diepgang die ontbreekt in de Tutorial of Brief Guide. In dit hoofdstuk staat bijna alles over het werken met SPSS syntax en de bediening van de syntax editor. Het kan bij het werken met syntax zeer nuttig zijn een print van dit hoofdstuk uit de Base Guide bij de hand te hebben. Waar je in de Base Guide echter niets over zult vinden, is welke syntax of tekstcommando's je nodig hebt om bepaalde SPSS-opdrachten uit te voeren. Daarvoor kun je terecht in de Command Syntax Reference.

5.4 - SPSS Statistics Command Syntax Reference

De Command Syntax Reference is absoluut de belangrijkste van alle SPSS handleidingen. Dit boekwerk bevat inmiddels dik over de tweeduizend pagina's. Maar in tegenstelling tot alle andere in omvang veel bescheidener handleidingen van SPSS, vind je in de Syntax Reference niets over menu's, gereedschapsknoppen, en dialoogvensters. Ook illustraties ontbreken. Wat je wel in dit boekwerk vindt, zijn besprekingen van elk maar dan ook elk SPSS syntax commando tot in de kleinste details en met voorbeelden. Het boek bevat ook een sectie Universals met daarin veel materiaal om de werking van het programma SPSS beter te leren begrijpen. Voor de serieuze SPSS gebruiker is het bestuderen van deze bijbel van SPSS syntax een absolute must⁶. De Syntax Reference is te vinden in SPSS onder het menu Help>Command Syntax Reference.

5.5 - Meer Help

De laatste helpfunctionaliteit die we hier specifiek willen noemen, is de Syntax Help. Dit is een contextuele help die toegankelijk is met een gereedschapsknop in de syntax editor. De help wordt zichtbaar door eerst een reeds in de editor ingevoerd commando aan te klikken en vervolgens op de knop Help Syntax te klikken. SPSS presenteert dan de syntaxkaart, een schematisch overzicht van de mogelijkheden in syntax voor het desbetreffende commando. De syntaxkaart is niet onze favoriete helpfunctionaliteit. Wij geven meestal de voorkeur aan het meteen raadplegen van de Syntax Reference. Voor beginners en anderen die maar af en toe met SPSS werken is de syntaxkaart doorgaans ook veel te cryptisch en summier.

De helpfunctionaliteiten van SPSS zijn nog uitgebreider dan wat hier besproken is. Er zijn in SPSS ook nog de helpknoppen in de dialoogvensters en het menu Help>Topics. Deze verwijzen naar voor online gebruik bedoelde helpbestanden en zijn dan uiteraard ook zeer nuttig. De helpbestanden bevatten inhoudelijk echter niet meer informatie dan ook te vinden is in de hier besproken en ons inziens prettiger te lezen (en printen) pdf-bestanden.

6 - Tot slot

De commandotaal SPSS syntax was in het verleden een van de grootste struikelblokken bij het leren werken met SPSS. Door de jaren heen is SPSS steeds gebruiksvriendelijker geworden. Zoals bij de meeste computerprogramma's, spelen de mogelijkheden van de grafische interface van Windows in die ontwikkeling een centrale rol. Ook het werken met SPSS syntax is eenvoudiger geworden. In de inleiding is gesteld dat het werken met de commandotaal SPSS syntax nu niet of niet veel moeilijker hoeft te zijn dan het alleen op de gebruikelijke Windows manier met SPSS werken. Dat betekent niet dat alles meteen vlekkeloos zal lopen wanneer je nu met SPSS syntax wil gaan werken. Bijna zeker dat vergeten of verkeerd geplaatste punten je in het begin te parten spelen. De hoop is dat dit artikel het beklimmen van deze helling wat vergemakkelijkt. Dat en wat discipline en doorzettingsvermogen. SPSS syntax dwingt je om al van begin af aan gestructureerd en nauwkeurig te werken. En daarom heb je in het begin misschien niet meteen het gevoel dat met syntax alles nu sneller en beter gaat. Maar wie niet enigszins gestructureerd en nauwkeurig kan werken, kan het verwerken en analyseren van cijfers misschien ook maar beter helemaal aan anderen overlaten.

Eindnoten

1 Voor deze handleiding gebruikte documentatie:

"Working with Syntax", in: SPSS Statistics 17 Brief Guide (p.139-146)

"Working with Command Syntax", in: SPSS Statistics Base 17 User's Guide (p.253-265)

2 Of dit voorbeeld meteen kan werken hangt vooral af van de locatie waar het programma SPSS genstalleerd is. Meestal is SPSS geënstalleerd op de computer van de gebruiker zelf en bij SPSS Statistics 17 betekent het dat de voorbeeldbestanden te vinden zijn in de map C:\Program Files\SPSSInc\Statistics17\Samples\English\.

3 Maak veel gebruik van toelichtende opmerkingen of commentaren in je syntaxen. Soms heb je heel goede redenen om bepaalde commando's in syntax op te nemen, maar wanneer je die syntax later weer terug ziet en er staat geen toelichting bij, kan het zijn dat diezelfde in werkelijkheid nog steeds goede syntax er nu opeens onbegrijpelijk of verkeerd uitzien. Toelichtende opmerkingen kunnen je later veel werk besparen. Een gebruikelijke manier om een opmerking of commentaar in syntax te plaatsen is een asterisk (*) met daarachter de opmerking. De opmerking eindigt zodra er aan het einde van een regel een punt (.) staat. Een voorbeeld:

* Dit is een voorbeeld van SPSS Syntax voor een opmerking of commentaar. Omdat de

punt in de eerste zin niet aan het einde van de regel stond, loopt de opmerking

nog door. De opmerking stopt met de volgende punt die wel aan het einde van

een regel staat.

4 De drie belangrijkste soorten SPSS-bestanden zijn:

1. .sav gegevensbestanden voor gegevens in het SPSS-bestandsformaat,

2. .spv viewer- of uitvoerbestanden voor de opslag van gemaakte tabellen en grafieken (t/m SPSS 15 waren dit .spo-bestanden), en

3. .sps syntaxbestanden

4. .jnl journaalbestand.

5 Ga naar Edit>Options en kies door aan te vinken in het tabblad General voor de optie 'Open only one dataset at a time'. Deze optie werkt echter niet altijd wanneer je met syntax werkt.

6 Is met de Command Syntax Reference alles gezegd over het automatiseren in SPSS. Nee, ook SPSS Syntax heeft beperkingen. Programmeurs die nog dieper willen gaan, kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van de externe scriptingtaal Python. Meer daarover is te vinden in het SPSS menu Help>Programmability en op de portaal voor ontwikkelaars op de site van SPSS: http://www.spss.com/devcentral/